Dwa różne obowiązki, które łatwo pomylić
W polskim prawie funkcjonują obecnie (lub będą funkcjonować) dwa osobne mechanizmy audytu energetycznego przedsiębiorstwa — i większość artykułów w sieci miesza je ze sobą:
- Mechanizm 1 — już obowiązujący od 2016 roku. Audyt co 4 lata dla „dużych przedsiębiorców”, zależny od wielkości firmy (zatrudnienie, obrót), niezależnie od tego, ile energii faktycznie zużywa.
- Mechanizm 2 — wynikający z unijnej dyrektywy 2023/1791, w Polsce wciąż na etapie projektu ustawy. Próg oparty wyłącznie na zużyciu energii (10 TJ i 85 TJ rocznie), niezależny od wielkości firmy — obejmie też MŚP.
Najważniejsze zdanie tego artykułu: na dziś (lipiec 2026) polska ustawa wdrażająca próg 10 TJ jeszcze nie weszła w życie. Termin 11 października 2026 r. wynika z dyrektywy unijnej, ale krajowy projekt (UC77) jest wciąż w opiniowaniu. To nie znaczy, że temat można zignorować — wręcz przeciwnie, bo próg liczy się ze średniego zużycia z trzech ostatnich lat, więc przygotowanie trzeba zacząć zawczasu.
Mechanizm 1: audyt co 4 lata dla dużych przedsiębiorstw (obowiązujący dziś)
Ustawa o efektywności energetycznej z 20 maja 2016 r. nakłada obowiązek audytu energetycznego przedsiębiorstwa nie rzadziej niż raz na 4 lata na firmy spełniające kryteria „dużego przedsiębiorcy” z ustawy Prawo przedsiębiorców — czyli w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych: średnioroczne zatrudnienie 250 osób lub więcej, albo obrót netto powyżej 50 mln euro razem z sumą aktywów bilansu powyżej 43 mln euro. Mikro, małe i średnie firmy są z tego obowiązku ustawowo zwolnione.
Kluczowe elementy tego obowiązku:
- Audyt musi objąć co najmniej 90% całkowitego zużycia energii w firmie (budynki, instalacje, transport).
- W ciągu 30 dni od zakończenia audytu (nie później niż do 31 grudnia roku, w którym przypada obowiązek) trzeba zawiadomić Prezesa URE na standardowym wzorze zawiadomienia.
- Dokumentację audytu należy przechowywać 5 lat na wypadek kontroli.
- Firma z wdrożonym certyfikowanym systemem zarządzania energią (np. ISO 50001) lub wpisem do rejestru EMAS może być zwolniona z odrębnego audytu, jeśli w ramach tych systemów przeprowadzono audyt spełniający wymagania ustawy.
- Za brak audytu Prezes URE może nałożyć karę do 5% przychodu firmy z poprzedniego roku podatkowego — w praktyce najczęściej po tym, jak kontrola ujawni brak realizacji obowiązku.
Jeśli Twoja firma to MŚP (poniżej 250 zatrudnionych i poniżej progów finansowych) — ten konkretny obowiązek Cię dziś nie dotyczy, niezależnie od tego, ile energii zużywasz. To właśnie ma się zmienić w Mechanizmie 2.
Mechanizm 2: nowy próg 10 TJ i 85 TJ z dyrektywy UE 2023/1791
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej wprowadza zupełnie inne kryterium — nie wielkość firmy, tylko ile energii faktycznie zużywa, licząc łącznie wszystkie nośniki: energię elektryczną, gaz, inne paliwa i ciepło sieciowe. To fundamentalna zmiana filozofii — obejmie też średnie i mniejsze firmy, które dziś nie mają żadnego obowiązku audytowego, a zużywają dużo energii ze względu na profil działalności (produkcja, chłodnictwo, przetwórstwo).
| Próg | W przybliżeniu | Obowiązek | Termin wg dyrektywy UE |
|---|---|---|---|
| > 10 TJ / rok | ok. 2,78 GWh / rok | Audyt energetyczny co 4 lata | Pierwszy audyt do 11.10.2026 |
| > 85 TJ / rok | ok. 23,61 GWh / rok | Certyfikowany system zarządzania energią (np. ISO 50001) | Wdrożenie do 11.10.2027 |
Próg liczy się jako średnie roczne zużycie energii z ostatnich trzech lat — nie z jednego, wybranego roku. To ważne praktycznie: firma nie może „poczekać z decyzją” do ostatniej chwili, bo dane historyczne i tak już się zbierają na bieżąco.
Jak to przeliczyć na Twoje faktury
1 MWh energii elektrycznej to 0,0036 TJ. Innymi słowy: próg 10 TJ to około 2 778 MWh rocznie, a próg 85 TJ to około 23 611 MWh rocznie — sumując prąd, gaz i inne nośniki razem, nie osobno. Firma zużywająca np. 1 800 MWh prądu i 1 000 MWh ekwiwalentu gazu rocznie już przekracza próg 10 TJ, mimo że każdy nośnik osobno wygląda umiarkowanie.
📋 Orientacyjnie, kto realnie przekracza próg 10 TJ
W praktyce próg 10 TJ osiągają zwykle zakłady pracujące wielozmianowo z energochłonnymi procesami: przetwórstwo spożywcze i mięsne, chłodnie i mroźnie o większej kubaturze, zakłady metalowe z obróbką cieplną, piekarnie przemysłowe, część zakładów tworzyw sztucznych. To orientacyjny obraz, nie reguła — jedyny pewny sposób to policzenie własnego zużycia ze wszystkich nośników za ostatnie 3 lata.
Status prawny w Polsce dziś (lipiec 2026)
Państwa członkowskie UE miały obowiązek wdrożyć dyrektywę 2023/1791 do prawa krajowego do 11 października 2025 r. Polska tego terminu nie dotrzymała. Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej wdrażającej m.in. progi 10 TJ i 85 TJ nosi w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów oznaczenie UC77 i według dostępnych informacji wciąż znajduje się na etapie opiniowania — bez nadanego numeru druku sejmowego, czyli przed skierowaniem do Sejmu.
W praktyce oznacza to, że obowiązek audytu przy przekroczeniu 10 TJ formalnie jeszcze nie obowiązuje w Polsce dla firm, które nie są „dużymi przedsiębiorcami” w rozumieniu ustawy z 2016 r. Terminy 11.10.2026 i 11.10.2027 to terminy z dyrektywy unijnej, nie z uchwalonej polskiej ustawy. Dokładne krajowe zasady zgłaszania, wzory dokumentów i wysokość ewentualnych kar poznamy dopiero po uchwaleniu nowelizacji.
Dlaczego mimo to warto się przygotować już teraz: po pierwsze, próg liczy się ze średniej z 3 lat — im później zaczniesz zbierać i porządkować dane, tym trudniej będzie dokładnie ustalić, czy się kwalifikujesz. Po drugie, tempo prac nad podobnymi nowelizacjami w ostatnich latach pokazuje, że ustawa może zostać uchwalona stosunkowo szybko po zakończeniu opiniowania. Po trzecie — niezależnie od obowiązku prawnego, audyt energetyczny to i tak najszybsza droga do znalezienia oszczędności na fakturze.
Co możesz zrobić już teraz
- Policz łączne zużycie energii ze wszystkich nośników za ostatnie 3 lata — prąd, gaz, inne paliwa, ciepło sieciowe, przeliczone na wspólną jednostkę (TJ lub GWh).
- Sprawdź, czy zbliżasz się do progu 10 TJ (ok. 2 778 MWh) — jeśli tak, warto zacząć traktować audyt energetyczny jako inwestycję, nie tylko obowiązek na horyzoncie.
- Śledź status projektu UC77 lub zleć to komuś, kto robi to za Ciebie — unikniesz sytuacji, w której dowiadujesz się o wejściu ustawy w życie z opóźnieniem.
- Zacznij od bezpłatnego audytu faktur — niezależnie od tego, czy obowiązek prawny Cię obejmie, sprawdzenie struktury kosztów energii (dystrybucja, moc umowna, energia bierna) zwykle pokazuje oszczędności szybciej niż jakikolwiek przepis.
Podsumowanie
Próg 10 TJ to realna, nadchodząca zmiana, która po raz pierwszy obejmie obowiązkiem audytu energetycznego także średnie i mniejsze firmy — ale w Polsce jeszcze nie obowiązuje. Termin 11 października 2026 r. pochodzi z dyrektywy unijnej, nie z uchwalonej polskiej ustawy, która wciąż jest na etapie projektu (UC77). Warto zacząć liczyć swoje zużycie już teraz, zamiast czekać na finalny kształt przepisów w ostatniej chwili.
